CP 121

mzduniak@amu.edu.pl

 

 

 

Selbst wanderte ich nicht aus, aber am liebsten lese und beschreibe ich polnische Exilprosa, also solche, die nach dem Jahre 1989 noch immer außer Landes entsteht. Ich habe großes Interesse an ihrer „deutschen“ Version (Texte von Janusz Rudnicki beziehungsweise Brygida Helbig), und in letzter Zeit auch an der jüngeren Migrationsprosa von Autorinnen und Autoren, die als Kinder ausgewandert „wurden“, d. h. Sie fuhren zusammen mit ihren Eltern nach Deutschland fort (Alexandra Tobor, Matthias Nawrat und andere).

Literaturwissenschaft, Studium des Postkolonialismus, Emigration, Migration, polnische und deutsche Literatur


Forschungsprojekte

Kierownik projektu

  • Der polnische Postabhängigkeitsdiskurs und DeutschlandProjekt finanziert durch das Staatliche Zentrum für Wissenschaft (Narodowe Centrum Nauki; DEC-2013/11/D/HS2/04546)Das Ziel des Projekts ist der Vergleich von polnischen postkolonialen und Postabhängigkeitsstudien, mit einer deutschen Variante der Geschichts- und Literaturkritischen postcolonial studies. Die benachbarte komparatistische Perspektive dient dem Projekt durch die Einbezugnahme von polnisch-deutschen Kontexten in der Geschichte und Kultur des 20. Jahrhunderts (z.B. die Okkupation Polens durch die Nationalsozialisten; „die Vertreibung“ der Deutschen), welche bisher im Zusammenhang mit Postkolonialismus in beiden Ländern nur bedingt evoziert und analysiert wurden. Das Ziel der Untersuchungen ist demnach sowohl die Analyse der Gründe für ein solches Fehlen, als auch das Füllen dieser Lücke durch das Auffinden eventueller Berührungspunkte beider Diskurse auf nachbarschaftlicher Ebene. Dieser Problemstellung widmet sich der erste Teil der theoretisch-methodologischen Untersuchung, wie auch die daraus entstehende Monographie.

    Um dem multikulturellen Ziel der Untersuchung gerecht zu werden, befasst sich der zweite Teil der Arbeit mit einer Analyse der neuesten deutschen Literatur, deren Handlung die Erfahrungen des II. Weltkrieges und ihren Einfluss auf die Gegenwart problematisiert. In Bezug auf diesen Teil der Arbeit, ist das Ziel die Kategorien zu untersuchen, welche in postkolonialen Diskursen in Polen und Deutschland am meisten Beachtung geschenkt wird: Denen des Opfers/Aggressors und des besseren/schlechteren. Solch durchgeführten Untersuchungen ermöglichen die Antwort auf die Frage, ob in beiden Diskursen Platz für Nachbarschaft und ihre Erinnerungen an das vergangenen 20. Jahrhundert bestehen.

  • Migrationserfahrungen im vereinten Europa. Narrationen polnisch stämmiger AutorInnen in Deutschland nach 1989 

    Unser Forschungsgegenstand ist die erste Schriftstellergeneration mit polnischem Migrationshintergrund, die die Volksrepublik Polen nur noch als Kindheits- und Jugenderinnerung kennt und im bereits wiedervereinigten Deutschland schriftstellerisch tätig wurde. Diese in den 1970er und 1980er Jahren geborene Generation, zu der u. a. SchriftstellerInnen wie Magdalena Felixa, Adam Soboczyński, Paulina Schulz, Matthias Nawrat, Sabrina Janesch und Magdalena Parys gehören, ist im Bewusstsein der deutschen und polnischen Leserschaft sowie im akademischen Diskurs der beiden Länder kaum präsent.

    Das Forschungsprojekt setzt sich die literatur- und kulturwissenschaftliche Beschreibung der seit 2000 erschienenen Werke dieser SchriftstellerInnen in gesellschaftlich-kulturellen und biographischen Kontexten zum Ziel. Als Vergleichsmaßstab werden dabei die SchriftstellerInnen der mittleren Generation (u.a. Janusz Rudnicki, Natasza Goerke, Dariusz Muszer, Artur Becker, Iwona Mickiewicz), die sogenannte letzte Emigrationswelle, herangezogen. Analysiert werden u. a., jeweils mit Blick auf Kontinuitäten und Brüche/Verschiebungen zwischen den Generationen, die äußeren Umstände schriftstellerischer Tätigkeit (soziale Umbrüche, Globalisierung, Digitalisierung), die Publikationsformen und Kontexte (Selbstverlag, Publikumsverlag, Internet), die dominierenden Motive (Migrationstrauma, Stereotype, Interkulturalität) und stilistischen Merkmale (Poetiken, Konstruktion von Raum und Zeit, sprachliche Gestaltung), die Publikationssprache und die vorgenommenen Selbstverortungen (nationale, regionale, ethnische Kategorien versus politische, geschlechtliche, sexuelle Kategorien).

    Auf einer selbstreflexiven Ebene sollen zudem die unterschiedlichen literaturwissenschaftlichen Ansätze zur Beschreibung einer Literatur „zwischen Deutschland und Polen“ unter die Lupe genommen und in der Zusammenarbeit zwischen deutschen und polnischen ForscherInnen eine Synthese versucht werden. Dabei soll nicht zuletzt das aktuell zur Verfügung stehende begriffliche Instrumentarium im Bereich der interkulturellen Literaturwissenschaft einer kritischen Revision unterzogen und ein Analysekonzept erarbeitet werden, dass Migrationsliteratur in Europa nach dem Fall des Eisernen Vorhangs adäquat beschreiben kann

 

Publikationen

 

Monographie:

  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2010): Współczesny polski pisarz w Niemczech: doświadczenie, tożsamość, narracja, Poznań.

 

Aufsätze in Fachzeitschriften

  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Inne emigracje? Spotkania (nie)możliwe polskiej prozy powstającej w Niemczech i w Wielkiej Brytanii, „Teksty Drugie”, nr 3, s. 308-330.
  • Helbig-Mischewski, B., Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Inne doświadczenia, inna wiedza? Metodologie narodowe i ponadnarodowe a uciekający przedmiot badań. Rozważania na przykładzie bilateralnego projektu „Narracje pisarek i pisarzy polskiego pochodzenia w Niemczech po roku 1989”, „Rocznik Komparatystyczny”, nr 6, s. 381-393.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Jego Wehrmacht, czyli polsko-niemiecka akademia językowa Janusza Rudnickiego w „Książkach. Magazynie do czytania”, „Porównania”, nr 15, s. 186-197.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Inny to ten, który właśnie siedzi w aucie. Prozatorski debiut Alexandry Tobor a nowe pokolenie piszących o Polsce w Niemczech, „Studia Germanica Gedanensia”, nr 30, s. 80-93.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): Buchstabieren Sie bitte, „OderÜbersetzen. Deutsch-Polnisches Übersetzungsjahrbuch – Karl Dedecius Archiv“, Nr. 4, S. 178-181.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M.  (2012): O-powiadanie w ruchu. Literatura i badania postzależnościowe (recenzja tomu Narracje migracyjne w literaturze polskiej XX i XXI, red. H. Gosk, Universitas, Kraków 2012), „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 3, s. 175- 187.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M.  (2011): Znowu dom, dom mimo wszystko. „Wyjątkowo długa linia” Hanny Krall i „Klucz do ogrodu” Jenny Erpenbeck, „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, nr 2, s. 199-218.

 

Herausgeberschaft

 

  • Helbig-Mischewski, B., Zduniak-Wiktorowicz, M. (Hrsg./red.) (2016): Migrantenliteratur im Wandel. Prosa von jungen Schriftstellern mit (nicht nur) polnischen Wurzeln in Deutschland und Europa, Leipzig.
  • Wieczorek, I., Roter-Bourkane, A., Zduniak-Wiktorowicz, M.,  Kwiatkowska, A. (red.) (2015): Poznajmy się w Poznaniu! Mini kurs języka polskiego dla cudzoziemców. Poziom A1, Poznań. (ebook)
  • Mielczarek, A., Roter-Bourkane, A., Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014) (red.): Sukcesy, problemy, wyzwania w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Poznań.

 

Interviewreihe

 

  • Zduniak-Wiktorowicz, M., Filipowicz-Tokarska, K. (2016) (red.): Rozmowy na/o granicy II. Z Joanną Bator, Krzysztofem Niewrzędą, Grażyną Plebanek i Olgą Tokarczuk rozmawiają Ksymena Filipowicz-Tokarska i Małgorzata Zduniak-Wiktorowicz, Slubice.
  • Filipowicz-Tokarska, K., Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014) (red.): Rozmowy na/o granicy I. Z Brygidą Helbig, Angeliką Kuźniak, Ingą Iwasiów, Ignacym Karpowiczem, Ziemowitem Szczerkiem rozmawiają Ksymena Filipowicz-Tokarska i Małgorzata Zduniak-Wiktorowicz, Słubice.

 

Beiträge in Sammelbänden:

 

  • Zduniak-Wiktorowicz, M., Helbig-Mischewski, B. (2016): Einführung: Prosa mit polnischen Hintergrund in Deutschland und Kontexte / Wprowadzenie: proza polskiego pochodzenia w Niemczech i konteksty, w: Migrantenliteratur im Wandel. Prosa von jungen Schriftstellern mit (nicht nur) polnischen Wurzeln in Deutschland und Europa, red. B. Helbig-Mischewski, M. Zduniak-Wiktorowicz, Leipzig.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Metoda projektowa w nauczaniu słownictwa – narzędzie dydaktyczne na przecięciu kultur, w: Edukacja – migracja. Edukacja międzykulturowa w kontekście kryzysu migracyjnego z  perspektywy krajów V4, red. E. Kledzik, M. Praczyk, Poznań, s. 137-148.
  • Helbig-Mischewski, B., Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Migracyjność w zjednoczonej Europie. Narracje autorek i autorów polskiego pochodzenia w  Niemczech po 1989 roku – perspektywy badawcze, w: Po obu stronach Odry. Europejskie, narodowe i regionalne aspekty sąsiedztwa polsko-niemieckiego. Księga Jubileuszowa Profesora zw. dr hab. dr h.c. Andrzeja Jana Szwarca / Auf beiden Seiten der Oder. Europäische, nationale und regionale Aspekte der deutsch-polnischen Nachbarschaft. Festschrift für Professor Dr. habil. Dr. h.c. Andrzej Jan Szwarc,  red. A. Chylewska-Tölle, A. Tölle, Berlin, s. 79-89.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Bohaterowie polskiej i niemieckiej prozy oraz ich autoetnografie (na przykładzie twórczości Brygidy Helbig i Hansa-Ulricha Treichela), w: Region a tożsamości transgraniczne. Literatura. Miejsca. Translokacje, red. M. Mikołajczak, D. Zawadzka, K. Sawicka-Mierzyńska, Kraków.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Polsko-niemieckie autobiografie (nie tylko) naukowe. Wstępne przykłady i rozpoznania, Autobiografie (po)graniczne, I. Iwasiów, T. Czerska, Kraków, s. 77-91.
  • Chołuj, B., Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Polsko-niemieckie postzależności powojenne. Starość i wina we współczesnej literaturze oraz publicystyce, w: Białe maski / szare twarze. Ciało, pamięć, performatywność w perspektywie postzależnościowej, red. E. Graczyk, M. Graban-Pomirska, M. Horodecka, M. Żółkoś, Kraków, s. 205-220.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): W przyrodzie nic nie ginie, czyli polsko-niemieckie kontakty ekokulturowe na przykładzie literatury z polowań, w: Centra – peryferie w literaturze polskiej XX i XXI wieku, red. W. Browarny, D. Lisak-Gębala, E. Rybicka, Kraków, s. 436-453.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): „Projekty totalne“ – o przedstawieniach historii XX w. w najnowszej prozie polskiej i niemieckiej, w: Opcja niemiecka. O problemach z tożsamością i historią w literaturze polskiej i niemieckiej po 1989 r., red. W. Browarny, M. Wolting, Kraków,  s. 121-141.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): „Co czuć, kiedy stara Niemka szuka zaginionego na ’niemieckim wschodzie‘ brata?“ Polskie zależności a lektura prozy zachodnich sąsiadów i ich okołokolonialnego dyskursu, w: Historie, społeczeństwa, przestrzenie dialogu. Studia postzależnościowe w perspektywie porównawczej, red. H. Gosk, D. Kołodziejczyk, Kraków, s. 229-248.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Przyparci do metafory. Mur a  polsko-niemieckie związki w p r z e s t r z e n i literatury, w:  Geografia i metafora, red. E. Konończuk, E. Nofikow, E. Sidoruk, Białystok, s. 245-271.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Z nimi tak zawsze. O zostawianiu/zostawianiu naszych starszych w czasie przeszłym, w: (Nie)przezroczystość normalności. Obrazy ładu i porządku w polskiej literaturze XX i XXI w., red. H. Gosk, B. Karwowska, Warszawa, s. 282-300.
  • Wieczorek, I., Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Między specjalizacją i niby-wiedzą. Wybrane aspekty kształcenia przyszłych lektorów języka polskiego jako obcego, w: Sukcesy, problemy, wyzwania w nauczaniu języka polskiego jako obcego, red. A. Mielczarek, A. Roter-Bourkane, M. Zduniak-Wiktorowicz, Poznań, s. 355-362.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): „Podajemy komunikat o stanie Odry”. Nowa literatura polska znad rzeki, w: Urzeczenie. Locje literatury i wyobraźni, Katowice, s. 337-357.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): W szpagacie. Pisarz między Polską i Niemcami, w: Poetyka migracji. Doświadczenie granic w literaturze polskiej XX i XXI wieku, red. P. Czapliński, R. Makarska, M. Tomczok, Katowice, s. 223-235.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): E-Migranten. Zwischen Polen und Deutschland. In: Polnische Literatur in Bewegung. Die Exilwelle der 1980er Jahre. Hg. Daniel Henseler, Renata Makarska, Bielefeld, S. 31-46.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): Proza między Polską i Szwecją. O tożsamości w doświadczeniu, w: Między językami, kulturami, literaturami. Polska literatura (e)migracyjna w Berlinie i Sztokholmie po roku 1981, red. E. Teodorowicz-Helmann, J. Gesche, współpraca M. Brandt, Stockholm Slavic Papers 22, Sztokholm, s. 254-270.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): „Rozrachunek“ z II wojną światową w prozie polskich pisarzy w Niemczech, w: Między językami, kulturami, literaturami. Polska literatura (e)migracyjna w Berlinie i Sztokholmie po roku 1981, red. E. Teodorowicz-Helmann, J. Gesche, współpraca M. Brandt, Stockholm Slavic Papers 22, Sztokholm, s. 120-130.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): Autostereotyp lektora języka polskiego jako obcego, w: Glottodydaktyka polonistyczna III, red. J. Ignatowicz-Skowrońska, M. Kobus, , Szczecin, s. 315-323.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): Trans/supra/amigracja? O nowej prozie polskiej pisanej spoza kraju, w: Kultura w stanie przekładu: translatologia – komparatystyka – transkulturowość, red. E. Kraskowska, W. Bolecki, seria Z dziejów form artystycznych w literaturze polskiej, t. 91, IBL, Warszawa, s. 131-140.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): Poetyka zagranicy, w: Od poetyki przestrzeni do geopoetyki, red. E. Sidoruk, E. Kanończuk, Białystok, s. 71-85.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M., Chruszczyński G. (2012): „A co to znaczy PRL?” Wybrane konteksty historyczno-kulturowe na lektoracie języka polskiego jako obcego, w: Bariery i/jako wyzwania w nauczaniu języka polskiego jako obcego, red. K. Filipowicz-Tokarska, P. Chojnowski, Słubice, s. 137-145.

 

Literaturkritik:

 

  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2017): Powieść interwencyjna na szybkości (M. Olszewski, #upał), „Nowe Książki”, nr 6.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2017): Ciągi handlowe i myślowe (N. Fiedorczuk, Jak pokochać centra handlowe), „Nowe Książki”, nr 3.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2017): Przecinek na 1134 stronach, (E. Cherezińska, Harda, Królowa), „Nowe Książki”, nr 2.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Wyjedźmy gdzieś blisko (J. Fiedorczuk, Bliskie kraje), „Nowe Książki,” 2016, nr 10.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Raz a niedobrze (W. Kajtoch, Listy z Moskwy. Powieść epistolarna), „Nowe Książki”, nr 4.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2016): Bez prądu (J. Pilch, Zuza albo czas oddalenia), „Nowe Książki”, nr 2.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Kim są chłopcy? (A. Saramonowicz, Chłopcy), „Nowe Książki”, nr 10.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Pić a żyć (I. Iwasiów, Pięćdziesiątka), „Nowe Książki”, nr 11.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Gesty interpretacyjne (J. Drzewucki, Stan skupienia. Teksty o prozie), „Nowe Książki”, nr 7.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Balansowanie (J. Fiedorczuk, Nieważkość), „Nowe Książki”, nr 8.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2015): Między lokalnością, Europą, literaturą (P. Michałowski, Narożnikowo, centralnie, pogranicznie. Szkice szczecińskie i europejskie), „Nowe Książki”, nr 3.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Lektura hotelowa (J.L. Wiśniewski, Grand), „Nowe Książki”, nr 1, s. 50.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Wielkanoc alternatywna (R. Rak, Kocham Cię, Lilith), Nowe Książki, nr 9, s. 22-23.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Warszawski biotop (M. Cichy, Zawsze jest jutro), „Nowe Książki”, nr 6, s. 34-35.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Ślady poetyk cudzych i własnych (M. Kisiel, Critica varia), „Nowe Książki”, nr 4, s. 58-59.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Umarł Jej  (I. Iwasiów, Umarł mi. Notatnik żałoby), „Nowe Książki”, nr 3, s. 22-23.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2014): Przyrodo, wróć! (A. Muszyński, Miedza), „Nowe Książki”, nr 2, s. 88.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): Królowa raka (A. Augustyniak, Kochałam, kiedy odeszła) „Nowe Książki”, nr 12, s. 85.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): Upisywanie (M. Cisło, Błędnik), „Nowe Książki” nr 5,  s. 25-26.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2013): Ani razu podmiot liryczny (A. Wolny-Hamkało, Inicjał z offu), „Nowe Książki”, nr 4, s. 50-51.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): Zaraz (się) wytłumaczę (J. Bocheński, Wtedy), „Nowe Książki”, nr 1.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): Z gardła Tamary Be Jot (T. Bołdak-Janowska, Restauracja strasznych potraw), „Nowe Książki”, nr 3.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): „Zachodzień” (K. Brakoniecki, Dziennik berliński), „Nowe Książki”, nr 4.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): Użytkownik JLW lubi to (J.L. Wiśniewski, Na fejsie z moim synem), „Nowe Książki”, nr 6.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): MiniLITERATURA (M. Pilot, Zawodna zabawka albo Vin d’adieu), „Nowe Książki”, nr 9.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): PRL-o-pisanie (W. Staszewski, Ojciec.prl), „Nowe Książki”, nr 10.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2012): Anderman wsobny (J. Anderman, Łańcuch czystych serc), „Nowe Książki”, nr 12.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2011): Jedna za wszystkie (E. Schilling, Codzienność), „Nowe Książki”, nr 2.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2011): Literatura w terenie (W. Nowak, Magdalena z mrocznej baśni), „Nowe Książki”, nr 5.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2011): Zwłoki uwznioślić (M. Gabryś, Zwłoki monterów idą w miasto), „Nowe Książki”, nr 7.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2011): NRD for rent ( B. Helbig, Enerdowce i inne ludzie), „Nowe Książki”, nr 9.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2010): Proza możliwości (D. Strelnikoff, Nikołaj i Bibigul), „Nowe Książki”, nr 2.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2010): Szkice myszką (M. Łukaszewicz, Nieprzeniknione pragnienie), „Nowe Książki”, nr 3.
  • Zduniak-Wiktorowicz, M. (2010): Opowiadanie dobre na początek (K. Juszczak, Półzdarzenie), „Nowe Książki”, nr 6.

 

Wissenschaftliche Auslandsaufenthalte

 

  • docentura gościnna dla młodego pracownika naukowego, Johannes Gutenberg-Universität Mainz, 15.06.15-25.07.15
  • Erasmus + Staff Mobility for Teaching, Johannes Gutenberg-Universität Mainz, 08.06.15-12.06.15
  • pobyt dydaktyczno-naukowy w ramach programu Erasmus dla pracowników UAM, Uniwersytet Eberharda Karola w Tybindze, Instytut Slawistyki, 15-21.11.2011